Doğum Yapan İşçinin İzin Hakkı

İş Kanunu madde 74’de doğum yapan kadın işçinin izin hakkı düzenlenmiştir. Kadın işçinin doğumdan önce sekiz (çoğul gebelikte on) ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı haftalık doğum izni hakkı vardır. Bu izinler mutlaktır ve işveren inisiyatifinde değildir başka bir deyişle bu izinler bakımından işveren onayı aranmamaktadır. Hatta bir adım ötede, kadın işçinin bu sürelerde çalıştırılması yasaktır. Ancak, kadın işçi, hekim raporuyla aksi gerekmedikçe, doğum öncesinde sahip olduğu izin hakkını 3 haftaya kadar düşürerek kullanabilir. Bu durumda, kullanmadığı doğum öncesi izinleri doğum sonrasına eklenir.

Somutlaştırmak gerekirse kadın işçi, doğumdan önce 3.haftaya kadar çalışabilir ve bu durumda doğumdan sonra 13 hafta izin hakkına sahip olur. Çoğul gebelikte bu süre doğum sonrası 15 haftadır.

Kadın işçi, bu izinlerini kullandıktan sonra, boşluk bırakmadan, dilerse 6 aya kadar ücretsiz izin kullanma hakkına sahiptir. Kadın işçinin bu ücretsiz izin hakkı da mutlaktır ve işveren inisiyatifinde değildir. Başka bir deyişle, kadın işçi bu izni kullanacağını beyan ettiği anda bu iznini kullanma hakkına sahip olup işveren bu izni vermese de işçi kullanabilir. Bu durumda, işverenin izin vermemesi halinde, iki ihtimal söz konusudur. Birincisi işçinin bu izni fiilen kullanmasıdır. Bu durumda, işveren işçinin iş sözleşmesini feshederse bu geçersiz ve/veya haksız bir fesih olur. Böyle bir fesihte kadın işçi, iş güvencesi kapsamındaysa işe iade davası açabilir. İş güvencesi kapsamında değilse ihbar tazminatına ve kıdem tazminatına hak kazanır. Hatta koşulları oluştuğu durumda, kötü niyet tazminatı dahi söz konusu olabilir. Yine koşulları varsa, yani kadın işçi sadece doğum sebebiyle işten çıkarıldıysa, eşit davranma borcuna aykırılıktan da başka bir tazminat söz konusu edilebilir. Bu detaylar olayın somut koşullarına göre belirlenir. Ancak, işçinin iş güvencesi kapsamında olması halinde işe iade talebinde bulunabilmesi veya iş güvencesi kapsamında değilse kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanacağı muhakkaktır.¹

Kadın işçiye bu izinlerin kullandırılmadığı durumlarda, diğer bir hakkı da iş sözleşmesini, işçinin haklı nedene dayanarak feshetmesidir. Bu durumda, işçi sadece kıdem tazminatına hak kazanacaktır. Sözleşmeyi kendisi feshettiği için ihbar tazminatına hak kazanamayacaktır.²

Haliyle kadın işçinin doğum izinleri sebebiyle sözleşmeyi feshetmektense eylemli olarak izinlerini kullanması daha lehedir. Yine de, en doğru çözüm olayın koşullarında, konuya ilişkin profesyonel bir destekle belirlenecektir.

¹Daha geniş bilgi için bkz.: EKONOMİ, Münir; “Kadın İşçilerin Gebelik ve Doğumda Feshe Karşı Korunması”, Çalışma ve Toplum, 2009/3,s.313–316; TULUKÇU, Binnur, “Türk Hukukunda Ve Milletlerarası Alanda İşverenin Doğum Öncesi Ve Doğum Sonrası İzin Verme Yükümlülüğü”, Nuri Çelik’e Armağan, Beta, İstanbul 2001, S.1352 v.d., OTRU, İzzet; İş Hukukunda Ücretsiz İzin, Seçkin Yay., Ankara 2012, s.100 v.d.
²Bizce işçi, bu durumda da ihbar tazminatına hak kazanabilmelidir ancak doktrindeki baskın görüş ve Yargı kararları aksi yöndedir (Ayrıntılı açıklamalar için bkz. OTRU, a.g.e, s.31 v.d.).